โครงการจัดทำแหล่งเรียนรู้ภาษาไทย โรงเรียนสุราษฎร์ธานี
ห้องเรียนสีชมพู  
สมุดเยี่ยม โคลงสี่สุภาพ

โคลงสุภาษิต พระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
สุภาษิตโสฬสไตรยางค์
   สุภาษิตนฤทุมนาการ    สุภาษิตอิศปปกรณำ


สามสิ่งควรรัก

ความกล้า ความสุภาพ ความรักใคร่

(๑) ควรกล้ากล้ากล่าวถ้อย  ทั้งหทัย แท้แฮ 
สุวภาพพจนภายใน   จิตพร้อม 
ความรักประจักษ์ใจ  จริงแน่ นอนฤๅ 
สามสิ่งควรรักน้อม  จิตให้เสมอจริง 

   สามสิ่งควรชม

อำนาจปัญญา เกียรติยศ มีมารยาทดี

(๒) ปัญญาสติล้ำ    เลิศญาณ 
อำนาจศักดิ์ศฤงคาร   มั่งขั้ง 
มารยาทเรียบเสี่ยมสาร   เสงี่ยมเงื่อน งามนอ 
สามสิ่งจักควรตั้ง  แต่ซ้องสรรเสริญ 

                 

สามสิ่งควรเกลียด

ความดุร้าย ความหยิ่งกำเริบ อกตัญญู

(๓) ใจบาปจิตหยาบร้าย ทารุณ 
กำเริบเอิบเกินสกุล  หยิ่งก้อ 
อีกหนึ่งห่อนรู้คุณ  ใครปลูก ฝังแฮ 
สามสิ่งควรเกลียดท้อ  จิตแท้อย่าสมาน 

สามสิ่งควรรังเกียจติเตียน

ชั่วเลวทราม มารยา ริษยา

(๔)ใจชั่วชาติต่ำช้า ทรชน 
ทุจริตมารยาปน  ปกไว้ 
หึงส์จิตคิดเกลียดคน  ดีกว่า ตัวแฮ 
สามส่วนควรเกลียดใกล้   เกลียดซ้องสมาคม 

                 

ศาสนา ยุติธรรม ความประพฤติเป็นประโยชน์ทั่วไปไม่เฉพาะตัวเอง

๏ (๕) ศาสนาสอนสั่งให้  ประพฤติดี
หนึ่งยุติธรรมไป่มี  เลือกผู้
ประพฤติเพื่อประโยชน์ศรี สวัสดิ์ทั่ว กันแฮ
สามสิ่งควรรอบรู้  เคารพเรื้องเจริญคุณ

 

สามสิ่งควรยินดี

งาม ตรงตรง ไทยแก่ตน

๏(๖) สรรพางค์โสภาคย์พร้อม  ธัญลักษณ์
ภาษิตจิตประจักษ์   ซื่อพร้อม
เป็นสุขโสดตนรัก  การชอบ ธรรมนา
สามสิ่งควรชักน้อม จิตให้ยินดี

 

สามสิ่งควรปรารถนา

ความสุขสบาย มิตรสหายที่ดีดี ใจสบายปรุโปร่ง

๏(๗) สุขกายวายโรคร้อน รำคาญ
มากเพื่อนผู้วานการ ชีพได้
จิตแผ้งผ่องสำราญ รมย์สุข เกษมแฮ
สามสิ่งควรจักให้ รีบร้อนปรารถนา

 

สามสิ่งควรอ้อนวอนขอ

ความเชื่อถือ ความสงบ ใจบริสุทธิ์

๏(๘) ศรัทธาทำจิตหมั้น   คงตรง
สงบระงับดับประสงค์   สิ่งเศร้า
จิตสะอาดปราศสิ่งพะวง  วุ่นขุ่น หมองแฮ
สามส่วนควรใฝ่เฝ้า แต่ตั้งอธิษฐาน

 

สามสิ่งควรนับถือ

ปัญญา ฉลาด มั่นคง

๏(๙) ปัญญาตรองตริล้ำ  ลึกหลาย
ฉลาดยิ่งสิ่งแยบคาย คาดรู้
มั่นคงไม่คืนคลาย  คลอนกลับ กลายแฮ
สามสิ่งควรกอบกู้  กับผู้นับถือ

สามสิ่งควรจะชอบ

ใจอารี ใจดี ความสนุกเบิกบานพร้อมเพรียง

๏(๑๐) สุจริตจิตโอบอ้อม    อารี
ใจโปร่งปราศราคี ขุ่นข้อง
สิ่งเกษมสุขเปรมปรี-  ดาพรั่ง พร้อมแฮ
สามสิ่งสมควรต้อง ชอบต้องยินดี

สามสิ่งควรสงสัย

ยอ หน้าเนื้อใจเสือ กลับกลอก

๏(๑๑) คำยอยกย่องเที้ยร  ทุกประการ
พักตร์จิตผิดกันประมาณ  ยากรู้
เร็วรักผลักพลันขาน  คำกลับ พลันฤๅ
สามส่วนควรแล้วผู้  พะพ้องพึงแคลง

           

สามสิ่งควรละ

เกียจคร้าน วาจาฟั่นเฝือ หยอกหยาบแลแสลง ฤๅขัดคอ

(๑๒) เกียจคร้านการท่านทั้ง  การตน ก็ดี
พูดมากเปล่าเปลืองปน  ปดเหล้น
คำแสลงเสียดแทงระคน คำหยาบ หยอกฤๅ
สามสิ่งควรทิ้งเว้น  ขาดสิ้นสันดาน

 

สามสิ่งควรทำให้มี

หนังสือดีดี เพื่อนดี ใจเย็นดี

๏(๑๓) หนังสือสอนสั่งข้อ  วิทยา
เว้นบาปเสาะกัลยาณ์  มิตรไว้
หนึ่งขาดปราศโทษา คติห่อ    ใจเฮย
สามสิ่งควรมีให้  มากหยั้งยืนเจริญ

 สามสิ่งควรจะหวงแหนฤๅต่อสู้เพื่อรักษา

ชื่อเสียงยศศักดิ์ บ้านเมืองของตน มิตรสหาย

๏(๑๔) ความดีมีชื่อทั้ง   ยศถา ศักดิ์เฮย
ประเทศเกิดกุลพงศา  อยู่ยั้ง
คนรักร่วมอัธยา-  ศัยสุข ทุกข์แฮ
สามสิ่งควรสงวนไว้   ต่อสู้ผู้เบียน

สามสิ่งควรต้องระวัง

กิริยาที่เป็นในใจ มักง่าย วาจา

๏(๑๕) อาการอันเกิดด้วย   น้ำใจ แปรฤๅ
ใจซึ่งรีบเร็วไว    ก่อนรู้
วาจาจักพูดใน  กิจสบ สรรพแฮ
สามสิ่งจำทั่วผู้  พิทักษ์หมั้นครองระวัง

       

สามสิ่งควรเตรียมรับ

อนิจจัง ชรา มรณะ

(๑๖) สิ่งใดในโลกล้วน เปลี่ยนแปลง
หนึ่งชราหย่อนแรง เร่งร้น
ความตายติดตามแสวง  ทำชีพ ประลัยเฮย
สามส่วนควรคิดค้น คติรู้เตรียมคอย

 

กิจ 10 ประการ ที่ผู้ประพฤติยังไม่เคยเสียใจ             

             ป็นพระราชนิพนธใน์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงแปลจากภาษาอังกฤษ
มาเป็นโคลงสี่สุภาพ

นฤทุมนาการ แปลว่าไม่มีอาการเสียใจ ( นิรฺ + ทุมฺมน + อาการ )
โคลงสุภาษิต 10 บท เป็นข้อแนะนำในด้านกายธรรม(การกระทำ) วจีกรรม(การพูด) และมโนกรรม(การคิด)

สาระสำคัญของโคลงสุภาษิตนฤทุมนาการเป็นคำสอน ซึ่งมีอยู่ 2 แนวทางคือ
1 . สอนให้ปฏิบัติในสิ่งที่ดี
2 . สอนให้ละเว้นสิ่งที่ไม่ดี

 

๏ บัณฑิตวินิจแล้ว แถลงสาร...สอนเอย
ทศนฤทุมนาการ ชื่อชี้
เหตุผู้ประพฤติปาน ดังกล่าว    นั้นนอ
โทมนัสเพราะกิจนี้ ห่อนได้เคยมี


เพราะทำความดีทั่วไป

๑ ๏ ทำดีไป่เลือกเว้น ผู้ใด....ใดเฮย
แต่ผูกไมตรีไป รอบข้าง
ทำคุณอุดหนุนใน การชอบ.....ธรรมนา
ไร้ศัตรูปองมล้าง กลับซ้องสรรเสริญ


เพราะไม่ได้พูดร้ายต่อใครเลย

๏๒ เหินห่างโมหะร้อน. ริษยา
สละส่อเสียดมารษา ใส่ร้าย
คำหยาบจาบจ้วงอา- ฆาตขู่...เข็ญเฮย
ไปหมิ่นนินทาป้าย โทษให้ผู้ใด


เพราะถามฟังความก่อนตัดสิน

๏๓ ยินคดีมีเรื่องน้อย ใหญ่ไฉน.....ก็ดี
ยังบ่ลงเห็นไป เด็ดด้วน
ฟังตอบสอบคำไข คิดใคร่...ครวญนา
ห่อนตัดสินห้วนห้วน เหตุด้วยเบาความ


เพราะคิดเสียก่อนจึงพูด

๏ ๔พาทีมีสติรั้ง รอคิด
รอบคอบชอบแลผิด ก่อนพร้อง
คำพูดพ่างลิขิต เขียนร่าง...เรียงแฮ
ฟังเพราะเสนาะต้อง โสตทั้งห่างภัย


เพราะงดพูดในเวลาโกรธ

๏ ๕สามารถอาจห้ามงด วาจา...ตนเฮย
ปางเมื่อยังโกรธา ขุ่นแค้น
หยุดคิดพิจารณา แพ้ชนะ....ก่อนนา
ชอบผิดคิดเห็นแม้น ไม่ยั้งเสียความ


เพราะได้กรุณาต่อคนที่ถึงอับจน

๏ ๖กรุณานรชาติผู้ พ้องภัย..พิบัติเฮย
ช่วยรอดปลอดความไขษย สว่างร้อน
ผลจักเพิ่มพูนใน อนาคต...กาลแฮ
ชนจักชูชื่อช้อน ป่างเบื้องประจุบัน


เพราะขอโทษบรรดาที่ได้ผิด

๏๗ ใดกิจผิดพลาดแล้ว ไป่ละ..ลืมเลย
หย่อนทิฐิมานะ .อ่อนน้อม
ขอโทษเพื่อคารวะ วายบาด...หมางแฮ
ดีกว่าปดอ้อมค้อม คิดแก้โดยโกง


เพราะความอดกลั้นต่อผู้อื่น

๏๘ ขันตีมีมากหมั้น. สันดาน
ใครเกะกะระราน อดกลั้น
ไป่ฉุนเฉียวเฉกพาล พาเดือด....ร้อนพ่อ
ผู้ประพฤติดั่งนั้น จักได้ใจเย็น


เพราะไม่ฟังคำคนพูดเพศนิทาน

๏ ๙ไป่ฟังคนพูดฟุ้ง ฟั่นเฝือ
เท็จและจริงจานเจือ คละเคล้า
คือมึดที่กรีดเถือ ท่านทั่วไปนา
ฟังจะพาพลอยเข้า พวกเพ้อรังควาญ


เพราะไม่หลงเชื่อข่าวร้าย

๑๐อีกหนึ่งไป่เชื่อถ้อย  คำคน....ลือแฮ 
บอกเล่าข่าวเหตุผล  .เรื่องร้าย 
สืบสอบประกอบจน  แจ่มเท็จ...จริงนา 
งบ่ด่วนยักย้าย  ตื่นเต้นก่อนกาล  

 

๏๑ ข้อความตามกล่าวแก้. สิบประการ...นี้นอ
ควรแก่ความพิจารณ์ ทั่วผู้
แม้ละไป่ขาดปาน โคลงกล่าว...ก็ดี
ควรระงับดับสู้ สงบบ้างยังดี

สมุดเยี่ยม

คุณเป็นผู้เยี่ยมชมลำดับที่ ตั้งแต่ ๒๕ ธันวาคม ๒๕๔๔
ปรับปรุงล่าสุดเมื่อวันที่ ๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐