ร่ายนักเรียน 1 2

 

ที่มา :      ร่ายสุภาษิตพระร่วงฉบับนี้ เป็นฉบับจารึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ซึ่งเป็นสำนวน

ที่แพร่หลายที่สุด ผุ้รู้สันนิษฐานว่า สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงชำระร่ายสุภาษิตพระร่วง

โดยสังเกตจากความเคร่งครัดในการใช้ฉันทลักษณ์ของร่ายที่ส่วนมากวรรคละ 5 คำ

ลักษณะคำประพันธ์: แต่งด้วยร่ายสุภาพ

 

ร่ายสุภาษิต
คำอธิบายแถว1
คำอธิบายแถว 2
 
ปางสมเด็จพระร่วงเจ้า เผ้าแผ่นสุโขทัย    
มลักเห็นในอนาคต จึงผายพจนประภาษ    
เป็นอนุสาสนกถา สอนคณานรชน    
ทั่วธราดลพึงเพียร เรียนอำรุงผดุงอาตม์    
อย่าเคลื่อนคลาดคลาถ้อย เมื่อน้อยให้เรียนวิชา   สิ่งที่เด็กควรปฏิบัติ
ให้หาสินมาเมื่อใหญ่ อย่าใฝ่เอาทรัพย์ท่าน   อย่ากระทำ
อย่าริร่านแก่ความ ประพฤติตามบูรพระบอบ อย่าหาเรื่องเดือดร้อน อย่าแกว่งเท้าฯ ทำตามกฎระเบียบ
เอาแต่ชอบเสียผิด อย่ากอปรกิจเป็นพาล ทำในสิ่งที่ถูกต้อง อย่ากระทำ
อย่าอวดหาญแก่เพื่อน เข้าเถื่อนอย่าลืมพร้า อย่าข่มเหงเพื่อน อย่าลืมอุปกรณ์การทำงาน
หน้าศึกอย่านอนใจ ไปเรือนท่านอย่านั่งนาน เตรียมพร้อม อย่าละเลย ให้มีมารยาท
การเรือนตนเร่งคิด อย่านั่งชิดผู้ใหญ่ ใฝ่เรียนรู้เรื่องการบ้านการเรือน ให้มีมารยาท
อย่าใฝ่สูงให้เกินศักดิ์ ที่รักอย่าดูถูก ให้ประมาณตน ให้ดูแลคนใกล้ชิด
ปลูกไมตรีอย่ารู้ร้าง สร้างกุศลอย่ารู้โรย ให้มีมนุษย์สัมพันธ์ ทำบุญเป็นนิจ
อย่าโดยคำคนพลอด เข็นเรือทอดกลางถนน อย่าหูเบา อย่าขัดขวางผู้อื่น
เป็นคนอย่าทำใหญ่ ข้าคนไพร่อย่าไฟฟุน วางตัวให้เหมาะสม อย่าใส่อารมณ์กับลูกน้อง
คบขุนนางอย่าโหด โทษตนผิดรำพึง วางตัวให้เหมาะสม ควรคำนึงถึงความผิดของตน
อย่าคะนึงถึงโทษท่าน หว่านพืชจักเอาผล อย่าจ้องจับผิดแต่ผู้อื่น ทำสิ่งใดย่อมหวังผล
เลี้ยงคนจักกินแรง อย่าขัดแข็งผู้ใหญ่ ให้ดูแลคนให้ดีเพราะต้องพึ่งพาเขา ให้อยู่ในโอวาท
อย่าใฝ่ตนให้เกิน เดินทางอย่าเดินเปลี่ยว ให้ประมาณตน ให้ระวังอันตราย
น้ำเชี่ยวอย่างขวางเรือ ที่ซุ่มเสือจงประหยัด ให้รู้กาลเทศะ จังหวะที่ควร ให้ระวังอันตราย
จงเร่งระมัดฟืนไฟ คนเป็นไทอย่าคบทาส ให้ระมัดระวังอันตราย วางตัวให้เหมาะสม
อย่าประมาทท่านผู้ดี มีสินอย่าอวดมั่ง ให้ระวังตน ให้ระวังอันตราย
ผู้เฒ่าสั่งจงจำความ ที่ขวากหนามอย่าเสียเกือก เชื่อฟังคำสอนผู้ใหญ่ ให้รู้จักป้องกันอันตราย
ทำรั้วเรือกไว้กับตน คนรักอย่าวางใจ ให้รู้จักป้องกันอันตราย  อย่าละเลยดูแลคนใกล้ชิด
ที่มีภัยพึงหลีก ปลีกตนไปโดยด่วน ให้รู้จักป้องกันอันตราย  หลีกให้พ้นภัย
ได้ส่วนอย่ามักมาก อย่ามีปากว่าคน พอใจในสิ่งที่ได้รับ  
รักตนกว่ารักทรัพย์ อย่าไดัรับของเข็ญ ให้รู้ว่าสิ่งใดสำคัญ อย่ารับของผิดกฎหมาย
เห็นงามตาอย่าปอง ของฝากท่านอย่ารับ อย่ามองที่เปลือกนอก  
ที่ทับจงมีไฟ ที่ไปจงมีเพื่อน การเตรียมพร้อม (ทับ=ที่อยู่) ไปไหนอย่าประมาทให้มีเพื่อนร่วม
ทางแถวเถื่อนไคลคลา ครูบาสอนอย่าโกรธ ให้ระวังตน อย่าโกรธเมื่อครูสอน
โทษตนผิดพึงรู้ สู้เสียสินอย่าเสียศักดิ์ รู้จักรับผิดชอบต่อการกระทำ รักศักดิ์ศรียิ่งกว่าทรัพย์
ภักดีอย่าด่วนเคียด อย่าเบียดเสียดแก่มิตร    
ที่ผิดช่วยเตือนตอบ ที่ชอบช่วยยกยอ    
อย่าขอของรักมิตร ชิดชอบมักจางจาก การขอของรัก อาจทำให้เขาเกรงใจและเกิดความร้าวฉานได้
พบศัตรูปากปราศรัย ความในอย่าไขเขา ให้พูดดีไว้ก่อน อย่านำเรื่องในบ้านไปพูด
อย่ามัวเมาเนืองนิตย์ คิดตรองตรึกทุกเมื่อ ให้มีสติ  
พึงผันเผื่อต่อญาติ รู้ที่ขลาดที่หาญ ให้เกื้อกูลญาติมิตร รู้จักการวางตัว
คนพาลอย่าพาลผิด อย่าผูกมิตรไมตรี อย่าคบคนชั่ว  
เมื่อพาทีจึงตอบ จงนบนอบผู้ใหญ่ เมือ่ถึงเวลาพูดจงพูด มีสัมมาคารวะ
ช้างไล่แล่นเลี้ยวหลบ สุวานขบอย่าขบตอบ หลบเลี่ยงผู้มีอำนาจ อย่าโต้ตอบกับผุ้ต่ำกว่า
อย่ากอปรจิตริษยา เจรจาตามคดี ให้มีจิตใจที่งดงาม พูดให้ถูกเรื่องราวเหมาะสม
อย่าปลุกผีกลางคลอง อย่าปองเรียนอาถรรพ์ ให้รู้จักกาลเทศะ อย่าเรียนรู้ในสิ่งที่ไม่ถูกต้อง
พลันฉิบหายวายม้วย อย่ายลเยี่ยงถ้วยแตกมิติด   ระวังไมตรี
จงยลเยี่ยงสัมฤทธิ์แตกมิเสีย ลูกเมียอย่าวางใจ ให้ประสานไมตรีดังเดิมได้ อย่าละเลยการดูแลครอบครัว
ภายในอย่านำออก ภายนอกอย่านำเข้า ไม่นำเรื่องราวไปกล่าวกับคนนอก ไม่นำเรื่องไม่ดีมาสุ่ครอบครัว
อาสาเจ้าจนตัวตาย อาสานายจงพอแรง เสียสละเพื่อกษัตริย์ด้วยชีวิต เสียสละเพื่อนายพอประมาณ
ของแพงอย่ามักกิน อย่ายินคำคนโลภ อย่าฟุ่มเฟือยเรื่องการกิน อย่าเชื่อคำยกยอของคนโลภ
โอบอ้อมเอาใจคน อย่ายลเหตุแต่ใกล้ เป็นคนเอื้อเฟื้อ มีความหนักแน่น
ท่านไท้อย่าหมายโทษ คนโหดให้เอ็นดู   ให้สงสารผู้ยาไร้
ยอครูยอต่อหน้า ยอข้าเมื่อแล้วกิจ ครูเป็นผู้รู้ย่อมไม่เหลิง ข้าทาสจะได้ชอบใจหายเหนื่อย
ยอมิตรเมื่อลับหลัง ลูกเมียยังอย่าสรรเสริญ ชมเพื่อนลับหลังแสดงว่าจริงใจ อย่าชมลูกเมียตัวเอง
เยียวสะเทินจะอดสู อย่าชังครูชังมิตร อาจจะทำสิ่งใดที่อับอายได้  
ผิดอย่าเอาเอาแต่ชอบ นอบตนต่อผู้เฒ่า ให้ทำแต่สิ่งที่ถูกต้อง มีสัมมาคารวะ
เข้าออกอย่าวางใจ ระวังระไวหน้าหลัง ระมัดระวัง ดูหน้าดูหลังเผื่อมีการปองร้อย
เยียวผู้ชังจะคอยโทษ อย่ากริ้วโกรธเนืองนิตย์ คนที่ไม่ชอบอาจจะคอยทำร้าย  
ผิวผิดปลิดไปร้าง ข้างตนไว้อาวุธ ถ้าทำความชั่วความผิดจะติดตัวไปไม่หลุด มีอาวุธข้างกายเสมอ
เครื่องสรรพยุทธอย่าวางจิต คิดทุกข์ในสงสาร    
อย่าทำการที่ผิด คิดขวนขวายที่ชอบ อย่าทำสิ่งที่ทุจริต  
โต้ตอบอย่าเสียคำ คนขำอย่าร่วมรัก   อย่าคบคนที่มีลับลมคมใน
พรรคพวกพึงทำนุก ปลุกเอาแรงทั่วตน ให้บำรุงดูแลพรรคพวก  
ยลเยี่ยงไก่นกกระทา พาลูกหลานมากิน    
ระบือระบิลอย่าฟังคำ การทำอย่าด่วนได้    
อย่าใช้คนบังบด ทดแทนคุณท่านเมื่อยาก อย่าใช้คนที่ทำอะไรปิดบัง  
ฝากของรักจงพอใจ เฝ้าท้าวไทอย่าทรนง    
ภักดีจงอย่าเกียจ เจ้าเดียดอย่าเดียดตอบ    
นอบนบใจใสสุทธิ อย่าขุดคนด้วยปาก อย่าตำหนิติเตียนคนด้วยวาจาและสายตา  
อย่าถากคนด้วยตา อย่าพาผิดด้วยหู    
อย่าเลียนครูเตือนด่า อย่าริกล่าวคำคด อย่าล้อเลียนครู  
คนทรยศอย่าเชื่อ อย่าแผ่เผื่อความผิด   อย่าปัดความผิดให้ผู้อื่น
อย่าผูกมิตรคนจร ท่านสอนอย่าสอนตอบ อย่าคบคนไม่รู้หัวนอนปลายเท้า  
ความชอบจำใส่ใจ ระวังระไวที่ไปมา    
เมตตาตอบต่อมิตร คิดแล้วจึงเจรจา    
อย่านินทาผู้อื่น
อย่าตื่นคนยกตน    
คนจนอย่าดูถูก ปลูกไมตรีทั่วชน    
ตระกูลตนจงคำนับ อย่าจับลิ้นแก่คน   อย่าจับผิดคนด้วยคำพูด 
ท่านรักตนจงรักตอบ ท่านนอบตนจงนอบแทน    
ความแหนให้ประหยัด เผ่ากษัตริย์เพลิงงู ของหวงต้องรักษา ความลับต้องเก็บ  
อย่าดูถูกว่าน้อย หิ่งห้อยอย่าแข่งไฟ   ประมาณตน รู้จักอันตราย
อย่าปองภัยต่อท้าว อย่าห้าวมักพลันแตก อย่าถ่มน้ำลายรดฟ้า อย่าแข็งเกินไปจะอันตราย
อย่าเข้าแบกงาช้าง อย่าออกก้างขุนนาง อย่าทำการเสี่ยงไม่เกิดผล  
ปางมีชอบท่านช่วย ปางป่วยท่านชิงชัง    
ผิจะบังบังจงลับ ผิจะจับจับจงมั่น ทำสิ่งใดทำด้วยความใส่ใจ มุ่งมั่น  
ผิจะคั้นคั้นจงตาย
ผิจะหมายหมายจงแท้    
ผิจะแก้แก้จงกระจ่าง อย่ารักห่างกว่าชิด   เลือดข้นกว่าน้ำ
คิดข้างหน้าอย่าเบา อย่าถือเอาตื้นว่าลึก ต้องเป็นคนหนักแน่น  
เมื่อเข้าศึกระวังตน
เป็นคนเรียนความรู้    
จงยิ่งผู้ผู้มีศักดิ์ อย่ามักง่ายมิดี    
อย่าตีงูให้แก่กา อย่าตีปลาหน้าไซ   อย่าขัดขวางผลประโยชน์ของผู้อื่น
อย่าใจเบาจงหนัก อย่าตีสุนัขห้ามเห่า   อย่าทำสิ่งที่สวนทางธรรมชาติ
ข้าเก่าร้ายอดเอา อย่ารักเหากว่าผม    
อย่ารักลมกว่าน้ำ อย่ารักถ้ำกว่าเรือน    
อย่ารักเดือนกว่าตะวัน สบสิ่งสรรพโอวาท    
ผู้เป็นปราชญ์พึงสดับ ตรับตริตรองปฏิบัติ    
โดยอรรถอันถ่องถ้วน แถลงเลศเหตุเลือกล้วน    
เลิศอ้างทางธรรม แลนา ฯ      
    บัณ   เจิดจำแนกแจ้ง พิศดาร   ความเฮย    
ฑิต   ยุบลบรรหาร เหตุไว้    
พระ   ปิ่นนัคราสถาน อุดรสุข   ไทยนา    
ร่วง   ราชนามนี้ได้ กล่าวถ้อยคำสอน    

ที่มา : http://203.144.136.10/service/mod/heritage/nation/proverb/proverb.htm

จัดทำและนำเสนอโดย คุณครูภาทิพ ศรีสุทธิ์
กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โรงเรียนสุราษฎร์ธานี


สมุดเยี่ยม