| HOME | สมุดเยี่ยม | เรียนรู้ร้อยกรองอื่น ๆ | กระดานนำเสนองานเขียน | ผลงานนักเรียน 1 2 |
|
ร่ายเป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่งที่มิได้กำหนดจำนวนบาท หรือจำนวนวรรค ในแต่ละบท กำหนดเพียงจำนวนคำและสัมผัสเท่านั้น ร่ายบางชนิดกำหนดคำเอกคำโทในตอนจบเหมือน โคลงสอง รูปแแบบของร่ายปรากฏครั้งแรกในคัมภีร์กาพยสารวิลาสินี ชื่อวชิรปันตี และปรากฏในวรรณคดีไทย มาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ร่ายสุภาพและร่ายดั้นมีลักษณะบังคับคล้ายกัน คือบทหนึ่งมี ๕ วรรคขึ้นไป วรรคหนึ่งมี ๕ คำ และลงท้ายแต่ละบทด้วยโคลง
ร่ายสุภาพ ปรากฏครั้งแรกในวรรณคดีเรื่องลิลิตพระลอ สันนิษฐานว่าแต่งในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น ลักษณะบังคับของร่ายสุภาพ ๑. คณะ ร่ายสุภาพ ๑ บท มี ตั้งแต่ ๕ วรรคขึ้นไป วรรคหนึ่งมี ๕ คำ บทหนึ่งจะมีกี่วรรคก็ได้ แต่เมื่อลงท้ายต้องจบด้วยโคลงสองสุภาพ ๒.สัมผัส มีสัมผัสจากวรรคหน้าไปยังสัมผัสรับในคำที่ ๑ ,๒,หรือ ๓ ของวรรคต่อไป วรรคที่อยู่ ข้างหน้าของ ๓ วรรคสุดท้าย จะส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๑,๒ หรือ๓ ของบาทต้นในโคลงสองสุภาพ ๓. คำสร้อย เติมได้ ๒ คำ ท้ายบท เช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ ตัวอย่างร่ายสุภาพ ข้าเก่าร้ายอย่าเอา อย่ารักเหากว่าผม อย่ารักลมกว่าน้ำ อย่ารักถ้ำกว่าเรือน อย่ารักเดือนกว่าตะวัน สบสิ่งสรรพโอวาท ผู้เป็นปราชญ์พึงสดับ ตรับตริตรองปฏิบัติ โดยอรรถอันถ่องถ้วน (โคลงสอง) แถลงเลศเหตุเลือกล้วน เลิศอ้างทางธรรม แลนา ฯะ (สุภาษิตพระร่วง)
ร่ายดั้น ปรากฏครั้งแรกในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น ในวรรณคดีเรื่องลิลิตยวนพ่าย ทวาทศมาส กำสรวลโคลงดั้น แล้วต่อมาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ มีในนิราศตามเสด็จลำน้ำน้อย และลิลิต นารายณ์สิบปาง ๑. คณะ ร่ายดั้น ๑ บทมี ตั้งแต่ ๕ วรรค ขึ้นไป ( ๔ วรรคสุดท้ายคือสองบาทท้ายของโคลงดั้น) วรรคหนึ่งมีตั้งแต่ ๓ คำ ถึง ๘ คำ ลงท้ายด้วยบาทที่ ๓ และบาทที่ ๔ ของโคลงสี่ดั้น ๒. สัมผัส มีสัมผัสส่งและสัมผัสรับเช่นเดียวกับร่ายสุภาพ แต่เนื่องจากจำนวนคำในแต่ละวรรค ไม่แน่นอน สัมผัสจึงต้องเลื่อนตามจำนวนคำด้วย กล่าวคือ ถ้ามีวรรคละ ๓-๔ คำ ควรรับสัมผัสที่คำที่ ๑-๒ ถ้ามีวรรคละ ๕ คำ ควรรับสัมผัสที่คำที่ ๑-๒ ถ้ามีวรรคละ ๖ คำ ควรรับสัมผัสที่คำที่ ๑-๔ ถ้ามีวรรคละ ๗-๘ คำ ควรรับสัมผัสที่คำที่ ๑-๕ ๓ คำสร้อย เช่นเดียวกับร่ายสุภาพ คือเติมได้ ๒ คำท้ายบท หรือเติมสร้อยระหว่างวรรคก็ได้ ตัวอย่างร่ายดั้น ...เปรมใจราษฎร กำจรยศโยค ดิลกโลอาศรย ชยชยนฤเบนทรา ทรงเดช (บาท ๓ โคลงสี่ดั้น) ฦๅส่งดินฟ้าฟุ้ง ข่าวขจร (บาท๔ โคลงสี่ดั้น) (ลิลิตยวนพ่าย) |
|
หนังสืออ้างอิง วิเชียร เกษประทุม ลักษณะคำประพันธ์ กรุงเทพฯ พัฒนาการศึกษา , ๒๕๔๓ |
คุณค่าและความดีงามใด
ๆ ในเว็บนี้ ขอมอบเป็นเครื่องบูชาพระคุณครู-อาจารย์ ตั้งแต่คุณพ่อคุณแม่ ครู-อาจารย์ที่ได้อบรมสั่งสอน
ให้ความรู้
และผู้เขียนตำราทุกท่าน
ครูภาทิพ
๒๗
ก.ค.๔๘
จัดทำและนำเสนอโดย
คุณครูภาทิพ ศรีสุทธิ์
กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โรงเรียนสุราษฎร์ธานี
