HOME สมุดเยี่ยม เรียนรู้ร้อยกรองอื่น ๆ กระดานนำเสนองานเขียน ผลงานนักเรียน 1 2
แหล่งเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โดยสำนักเทคโนโลยีเพื่อการเรียนการสอน สพฐ.

          ร่ายเป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่งที่มิได้กำหนดจำนวนบาท หรือจำนวนวรรค ในแต่ละบท

กำหนดเพียงจำนวนคำและสัมผัสเท่านั้น ร่ายบางชนิดกำหนดคำเอกคำโทในตอนจบเหมือน

โคลงสอง

          รูปแแบบของร่ายปรากฏครั้งแรกในคัมภีร์กาพยสารวิลาสินี ชื่อวชิรปันตี และปรากฏในวรรณคดีไทย

มาตั้งแต่สมัยสุโขทัย

          ร่ายสุภาพและร่ายดั้นมีลักษณะบังคับคล้ายกัน คือบทหนึ่งมี ๕ วรรคขึ้นไป วรรคหนึ่งมี ๕ คำ

และลงท้ายแต่ละบทด้วยโคลง

ร่ายสุภาพ ปรากฏครั้งแรกในวรรณคดีเรื่องลิลิตพระลอ สันนิษฐานว่าแต่งในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น

ลักษณะบังคับของร่ายสุภาพ

          ๑. คณะ ร่ายสุภาพ ๑ บท มี ตั้งแต่ ๕ วรรคขึ้นไป วรรคหนึ่งมี ๕ คำ บทหนึ่งจะมีกี่วรรคก็ได้

แต่เมื่อลงท้ายต้องจบด้วยโคลงสองสุภาพ

          ๒.สัมผัส มีสัมผัสจากวรรคหน้าไปยังสัมผัสรับในคำที่ ๑ ,๒,หรือ ๓ ของวรรคต่อไป วรรคที่อยู่

ข้างหน้าของ ๓ วรรคสุดท้าย จะส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๑,๒ หรือ๓ ของบาทต้นในโคลงสองสุภาพ

          ๓. คำสร้อย เติมได้ ๒ คำ ท้ายบท เช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ

ตัวอย่างร่ายสุภาพ

                    ข้าเก่าร้ายอย่าเอา      อย่ารักเหากว่าผม     อย่ารักลมกว่าน้ำ

          อย่ารักถ้ำกว่าเรือน      อย่ารักเดือนกว่าตะวัน      สบสิ่งสรรพโอวาท    

          ผู้เป็นปราชญ์พึงสดับ     ตรับตริตรองปฏิบัติ      โดยอรรถอันถ่องถ้วน    (โคลงสอง) 

          แถลงเลศเหตุเลือกล้วน     เลิศอ้างทางธรรม     แลนา ฯะ

                                                            (สุภาษิตพระร่วง)

 

 

ร่ายดั้น ปรากฏครั้งแรกในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น ในวรรณคดีเรื่องลิลิตยวนพ่าย ทวาทศมาส

กำสรวลโคลงดั้น แล้วต่อมาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ มีในนิราศตามเสด็จลำน้ำน้อย และลิลิต

นารายณ์สิบปาง

          ๑. คณะ ร่ายดั้น ๑ บทมี ตั้งแต่ ๕ วรรค ขึ้นไป ( ๔ วรรคสุดท้ายคือสองบาทท้ายของโคลงดั้น)

วรรคหนึ่งมีตั้งแต่ ๓ คำ ถึง ๘ คำ ลงท้ายด้วยบาทที่ ๓ และบาทที่ ๔ ของโคลงสี่ดั้น

          ๒. สัมผัส มีสัมผัสส่งและสัมผัสรับเช่นเดียวกับร่ายสุภาพ แต่เนื่องจากจำนวนคำในแต่ละวรรค

ไม่แน่นอน สัมผัสจึงต้องเลื่อนตามจำนวนคำด้วย กล่าวคือ

                    ถ้ามีวรรคละ ๓-๔ คำ ควรรับสัมผัสที่คำที่ ๑-๒

                    ถ้ามีวรรคละ ๕ คำ ควรรับสัมผัสที่คำที่ ๑-๒  

                    ถ้ามีวรรคละ ๖ คำ ควรรับสัมผัสที่คำที่ ๑-๔

                    ถ้ามีวรรคละ ๗-๘ คำ ควรรับสัมผัสที่คำที่ ๑-๕

          ๓ คำสร้อย เช่นเดียวกับร่ายสุภาพ คือเติมได้ ๒ คำท้ายบท หรือเติมสร้อยระหว่างวรรคก็ได้       

ตัวอย่างร่ายดั้น

                    ...เปรมใจราษฎร       กำจรยศโยค        ดิลกโลอาศรย

          ชยชยนฤเบนทรา                ทรงเดช                     (บาท ๓ โคลงสี่ดั้น)

          ฦๅส่งดินฟ้าฟุ้ง                     ข่าวขจร                    (บาท๔ โคลงสี่ดั้น)

                                                   (ลิลิตยวนพ่าย)

หนังสืออ้างอิง
สุโขทัยธรรมาธิราช, มหาวิทยาลัย สาขาศึกษาศาสตร์ เอกสารการสอนชุดวิชาภาษาไทย 2การประพันธ์ไทย หน่วยที่ ๖
        การประพันธ์ฉันท์ พ.ศ. ๒๕๔๑ พิมพ์ครั้งที่ ๓หน้า๒๙๐ -๓๒๖

วิเชียร เกษประทุม ลักษณะคำประพันธ์ กรุงเทพฯ พัฒนาการศึกษา , ๒๕๔๓

          คุณค่าและความดีงามใด ๆ ในเว็บนี้ ขอมอบเป็นเครื่องบูชาพระคุณครู-อาจารย์ ตั้งแต่คุณพ่อคุณแม่ ครู-อาจารย์ที่ได้อบรมสั่งสอน
    ให้ความรู้ และผู้เขียนตำราทุกท่าน

            ครูภาทิพ
             ๒๗ ก.ค.๔๘

จัดทำและนำเสนอโดย คุณครูภาทิพ ศรีสุทธิ์
กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โรงเรียนสุราษฎร์ธานี


สมุดเยี่ยม