สำนวนคำพังเพยสุภาษิตและโคลงสี่สุภาพ

อธิบายความหมายของสำนวน สุภาษิต คำพังเพยในรูปแบบร้อยกรองประเภทโคลงสี่สุภาพโดย อ.ภาทิพ ศรีสุทธิ์เพื่อเป็นแบบ

แหล่งเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โดยสำนักเทคโนโลยีเพื่อการเรียนการสอน สพฐ.

๖๑.เข้าเมืองตาหลิ่วต้องหลิ่วตาตาม

ประพฤติตนให้เหมาะสมกับกาลเทศะ

เข้าเมือง รวมพวกพ้อง		ชนใด
ตาหลิ่ว วัฒนธรรมใน		หมู่นั้น
ต้องหลิ่ว ประพฤติวิสัย		เขาเยี่ยง อย่างนา
ตาตาม ผองชนชั้น		อยู่ได้สุขเสมอ

๖๒.เข้าพระเข้านาง

แสดงบทเกี้ยวพาราสี

เข้า ชมชายหนุ่มเกี้ยว		หญิงงาม
พระ เอกนางเอกยาม		ยั่วเย้า
เข้า ใจประจักษ์ความ		บอกบ่ง ไว้แล
นาง เอกถูกรุมเร้า		รักให้ใจหลง

๖๓.เข้าตามตรอกออกตามประตู

ทำตามประเพณี

ชายหญิงรักใคร่ต้อง		ทำตาม แบบนา
ขอสู่ตัวนงราม		ถูกต้อง
หมั้นหมายแต่งงานงาม		สมเกียรติ สกุลแฮ
ผู้ใหญ่มอบหอห้อง		เยี่ยงนี้ถูกการ

๖๔.เขียนด้วยมือลบด้วยตีน

ยกย่องแล้วกลับทำลายในภายหลัง

วาดลวดลายก่อสร้าง		เสร็จงาม
คือส่งเสริมคนยาม		ปลุกปั้น
คราเคืองขุ่นคุกคาม		ขจัด ทำลายแฮ
ยกย่องแต่เดิมนั้น		เปลี่ยนสิ้นแปรผัน

๖๕.เขียนเสือให้วัวกลัว

ทำอย่างใดอย่างหนึ่ง
เพื่อให้อีกฝ่ายหนึ่งเสียขวัญ

วัวกลัวเสือต่างรู้		มานาน
จึงวาดเสือระราน		หยุดรั้ง
คือคนมุ่งขวางมาร		จิตหวั่น วุ่นแฮ
ดูท่าทียากยั้ง		แต่ล้วนหลอกลวง

๖๖.คงเส้นคงวา

เสมอต้นเสมอปลาย

คง คือหยุดไม่ย้าย		แปรผัน
เส้น หน่วยวัดยาวครัน		เชื่อได้
คง ดีเช่นทุกวัน		ดีเรื่อย เสมอนา
วา วัดคงวาไซร้		เปรียบผู้คงดี

๖๗.คดในข้องอในกระดูก

มีสันดารคดโกง

เปรียบความคนเล่ห์ร้าย		โดยสัน - ดานแฮ
ความชั่วมัดผูกพัน		กว่าแก้
ควรหลบหลีกเร็วพลัน		ไกลห่าง เชียวนา
มากเล่ห์นิสัยแท้		ทุกข้อคดใน

๖๘.คนรักเท่าผืนหนัง คนชังเท่าผืนเสื่อ

คนรักมีน้อยคนชังมีมาก

ปุถุชนมากพร้อม		ริษยา
ชมชื่อใจศรัทธา		อ่อนน้อม
วางตนจุ่งตรวจตรา		ตรองก่อน นาแม่
คนที่ชังนับร้อย		หมั่นไส้นับแสน

๖๙.คมในฝัก

มีความรู้ความสามารถ แต่เมื่อยังไม่ถึงเวลาไม่แสดงออกมา

มีดีเก็บซ่อนไว้		มิเห็น
เพียงเมื่อคราจำเป็น		จึ่งใช้
คือความบ่งประเด็น		แจงเหตุ มานา
แสดงเมื่อถึงคราไซร้		เลิศล้ำหนักหนา

๗๐.คลื่นกระทบฝั่ง

เรื่องราวที่ครึกโครมขึ้นมาแล้วเงียบหาย

ครึกโครมโหมข่าวขึ้น		โครมคราม
คนต่างคอยติดตาม		ตื่นเต้น
เวลาล่วงเลยยาม		เงียบหาย สนิทแฮ
เปรียบคลื่นมิเคยเว้น		สาดแล้วลับหาย

๗๑.คลื่นใต้น้ำ

เหตุการณ์ที่กรุ่นอยู่ภายใน แต่ภายนอกดูเหมือนสงบเรียบร้อย

เหตุการณ์สงบใช่ล้วน		สงบจริง
อาจซ่อนเหตุประวิง		ก่อร้าย
ีรอกาลเหมาะอาจชิง		ชวนก่อ เรื่องแฮ
เตือนสติบอกความคล้าย		อย่าได้เผลอใผล

๗๒.คลุมถุงชน

ถูกบังคับให้แต่งงานโดยที่ผู้ใหญ่
เป็นผู้จัดการหาคู่บ่าวสาวให้

หญิงชายถูกข่มให้		แต่งงาน
ทั้งคู่มิเคยหวาน		แต่น้อย
เพียงผู้ใหญ่กะการ		เห็นชอบ ร่วมแล
ขมขื่นเกินเปิดถ้อย		ต่อต้านคลุมถุง

๗๓.คว้าน้ำเหลว

ไม่ได้ผลตามต้องการ

จับปลามาแต่เพี้ยง		มือสอง
คือบ่สมใจปอง		สิ่งนั้น
วาดหวังว่าครอบครอง		สำเร็จ
ควานฝ่าจับฉวยครั้น		ไขว่คว้าน้ำเหลว

๗๔.ความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด

มีความรู้มากแต่ไม่รู้จักใช้ความรู้
ให้เป็นประโยชน์

ความรู้ มีมากล้น		เรียนมา
ท่วมหัว มิอาจพา		ช่วยได้
เอาตัว โดยปัญญา		มิอาจ ทำแล
ไม่รอด เสียทีไซร้		ที่ได้ศึกษา

๗๕.คว่ำบาตร

ไม่ยอมคบค้าสมาคมด้วยมาจากพระภิกษุลงโทษคฤหัสถ์
ผู้ประทุษร้ายศาสนาด้วยการไม่ยอมรับบิณฑบาต

ใครใครเลิกคบค้า		ช่วยเหลือ
เขาตัดการจุนเจือ		หมดสิ้น
ทุกทางถูกเขาเถือ		ตัดขาด นาแม่
พระคว่ำบาตรดับดิ้น		อดได้ผลบุญ

๗๖.คอขาดบาดตาย

เรื่องร้ายแรงอาจถึงต้องชีวิต

คอ คนคงมั่นไว้		คือเป็น
ขาด สติคงลำเค็ญ		ยิ่งแล้
บาด เจ็บเลือดกระเซ็น		หวาดหวั่น อกนา
ตาย อาจตายเกินแก้		กล่าวล้วนคำสอน

๗๗.คางคกขึ้นวอ

คนที่มีฐานะต่ำต้อย พอได้ดิบได้ดีก็มักแสดงกิริยาอวดดีลืมตัว

คางคกขรุขระแท้		ชิงชัง
เพียรกระโดดโลดหวัง		เด่นฟ้า
ขึ้นวอเพื่อเผยอดัง		สูงส่ง นักแฮ
กำเนิดเดิมต่ำช้า		กลับแกล้งลืมหลง

๗๘.ฆ่าควายอย่าเสียดายพริก

ทำการใหญ่ไม่ควรตระหนี่

ทำการกิจใหญ่ต้อง		ลงทุน
ผลตอบทดแทนคุณ		ถูกแท้
หากตระหนี่มิหนุน		สนองต่อ นาแม่
ทุนขาดยับเกินแก้		เยี่ยงนี้ไป่ควร

๗๙.ฆ่าไม่ตายขายไม่ขาด

ตัดไม่ขาด

พ่อแม่รักลูกแล้ว		ยืนยง เสมอแล
ลูกผิดก็ยังคง		ปิดกั้น
น้ำตาตกรดลง		หยาดหยด
ตัดบ่ขาดสะบั้น		ห่วงนั้นฤๅสลาย

๘๐.งมเข็มในมหาสมุทร

ค้นหาสิ่งที่ยากจะค้นหาได้ ทำกิจที่สำเร็จได้ยาก

เสาะหาของยากแท้		เกินหา
ดุจเสาะเข็มในชลา		สมุทรกว้าง
กระจิดบ่สบตา		พานพบ ได้แฮ
กอปรกิจอาจคงค้าง		เปล่าได้เห็นผล

๘๑.งอมพระราม

มีความทุกข์ยากลำบากเต็มที่

คราพระรามทุกข์ท้น		จากเมือง
สิบสี่ปีฝืดเคือง		ทุกข์ท้อ
รุกรับสัประยุทธิ์เนือง		อเนจนาถ หนาแฮ
ใครพบพานพาพ้อ		เปรียบพ้องพระราม

๘๒.งอมืองอตีน

เกียจคร้าน ไม่คิดสู้การงาน

งอ มือตีนไป่ต้อง		ฉวยงาน
มือ นิ่งหลีกกิจการ		คิดสู้
งอ หงิกเปล่าสืบสาน		เพียรมุ่ง หมายแฮ
ตีน หดคดงอคู้		เกียจคร้านขวนขวาย

๘๓.งานหลวงไม่ขาดงานราษฎร์ไม่เสีย

ทำงานไม่บกพร่องทั้งส่วนรวมและส่วนตัว

งานหลวง คอยเร่งร้อน		รีบทำ
ไม่ขาด หายกอบกรรม		ทุกถ้วน
งานราษฎร์ พ่อเพียรบำ-		เพ็ญบ่ ขาดแล
ไม่เสีย กิจใดล้วน		เสร็จสิ้นสมหวัง

๘๔.เงื้อง่าราคาแพง

จะทำอะไรก็ไม่กล้าตัดสินใจทำลงไป ดีแต่ทำหรือวางท่าว่าจะทำเท่านั้น

ยึกยักเพียงเงื้อง่า		ทำที
วางท่าทางรอรี		อย่างนั้น
ยึกยักอยู่เพียงลี		ลาหลอก ล่อแฮ
หวาดหวั่นมาขวางกั้น		เปล่ากล้าลงมือ

๘๕.จมไม่ลง

เคยทำตัวใหญ่มาแล้วทำให้เล็กลงไม่ได้
( เคยรุ่งเรืองมาก่อน เมื่อตกอับยังทำตัวเหมือนเดิม )

รวยหรูเริดก่อนนี้		ชินชา
ตกต่ำยังหมายตา		แต่งโก้
ใช้จ่ายฟุ่มเฟือยพา		พบขัด สนแล
ไป่ปรับสภาพโอ้		เยี่ยงนี้อับจน

๘๖.จองหองพองขน

เย่อหยิ่งลบหลู่ผู้มีพระคุณ

จองหองคืออวดดื้อ		ถือดี
เหมือนดั่งลิงพงพี		ขู่คั้น
เพียงพบทรัพย์ผลมี		คิดข่ม คนแล
ลบหลู่คุณคนครั้น		เยี่ยงนี้จองหอง

๘๗.จับงูข้างหาง

ทำสิ่งที่เสี่ยงต่ออันตราย

ง.งูตัวเลาะเลื้อย		วกวน
มีพิษอาจวายชนม์		ชีพไร้
จับหางฉกกัดจน		เจ็บปวด ตายแล
ประมาทเลินเล่อไซร้		เยี่ยงนี้ไป่ควร

๘๘.จับได้ไล่ทัน

พูดดักให้ยอมรับ พูดต้อนให้จนมุม

จับ ความตามเท็จแท้		ทันควัน
ได้ ครบมิอาจผัน		พลิกลิ้น
ไล่ ถามไถ่ไปพลัน		สารภาพ มาแฮ
ทัน จับความจริงสิ้น		เปล่ากล้าตอแหล

๘๙.จับพลัดจับผลู

จับผิดๆ ถูกๆ เป็นไปโดยไม่ตั้งใจ

งงงงพลันเพลี่ยงพล้ำ		เปลี่ยนแปลง
มิมุ่งหมายแอบแฝง		ก่อนกี้
ผิดผิดถูกแสดง		เหตุก่อ เปลี่ยนนา
จับพลัดจับผลูชี้		เปล่าได้ตั้งใจ

๙๐.จับแพะชนแกะ

ทำอย่างขอไปที ไม่ได้อย่างนั้นเอาอย่างนี้แทนเพื่อให้ลุล่วงไป

จับ เงินทองกลบหนี้		พัลวัน
แพะ แกะผิดพวกพันธุ์		เกี่ยวข้อง
ชน ใดเช่นรำพัน		คือยุ่ง-ยากแล

แกะ ชนแพะความคล้อง

เกิดแก้ปัญหา

ภาพ โดยพี่เก้า นายณัฐพงศ์ แก้วขาว
เขียนโคลงโดย อ.ภาทิพ ศรีสุทธิ์

สมุดเยี่ยม

คุณเป็นผู้เยี่ยมชมลำดับที่

ตั้งแต่ ๔ กันยายน ๒๕๔๖