ห้องเรียนสีชมพู เรียนรู้ร้อยกรองกาพย์ และกลอน คุยกับครูภาทิพ
ตัวอย่างการแต่งโคลงสี่สุภาพและโคลงกระทู้



ข้อบังคับของโคลงสี่สุภาพ (สังเกตจากแผนผัง)
. บทหนึ่งมี ๔ บรรทัด
๒. วรรคหน้าของทุกบรรทัด มี ๕ พยางค์ วรรคหลังของบรรทัดที่ ๑ - ๓ มี ๒ พยางค์
บรรทัดที่ ๔ มี ๔ พยางค์ สามารถท่องจำนวนพยางค์ได้ดังนี้

ห้า -สอง (สร้อย ๒ พยางค์ มักลงท้ายด้วย นา แฮ เฮย เพื่อรับคำ ต่อคำ เชื่อมคำ )
ห้า- สอง
ห้า - สอง (สร้อย ๒ พยางค์ มักลงท้ายด้วย นา แฮ เฮย เพื่อรับคำ ต่อคำ เชื่อมคำ )
ห้า - สี่ (หากจะให้เกิดความไพเราะในการอ่านนิยมลงเสียงจัตวา)

๓. มีตำแหน่งสัมผัสตามเส้นโยง
๔. บังคับรูปวรรณยุกต์ เอก ๗ โท ๔ ตามตำแหน่งในแผนผัง

หลักการจำตำแหน่งวรรณยุกต์ แบบฉบับลุงอ่ำ

    กากากาก่าก้า
กาก่ากากากา
กากาก่ากากา
กาก่ากากาก้า
กากา (00)
ก่าก้า
กาก่า (00)
ก่าก้ากากา

 

 


 

 

 

 

 

๕. กรณีที่ไม่สามารถหาพยางค์ที่มีรูปวรรณยุกต์ตามต้องการได้ให้ใช้
เอกโทษ
และโทโทษ เอกโทษ และโทโทษ คืออะไร?

คำเอกคำโท หมายถึงพยางค์ที่บังคับด้วยรูปวรรณยุกต์เอก และรูปวรรณยุต์โท กำกับ
อยู่ในคำนั้น โดยมีลักษณะบังคับไว้ดังนี้
คำเอก ได้แก่ พยางค์ที่มีรูปวรรณยุกต์เอกบังคับ เช่น ล่า เก่า ก่อน น่า ว่าย ไม่ ฯลฯ
และให้รวมถึงคำตายทั้งหมดไม่ว่าจะมีเสียงวรรณยุกต์ใดก็ตาม เช่น ปะ พบ รึ ขัด ชิด
(ในโคลงและร่ายใช้ คำตาย แทนคำเอกได้)

คำตาย คือ
1. คำที่ประสมสระเสียงสั้นแม่ ก กา (ไม่มีตัวสะกด) เช่นกะ ทิ สิ นะ ขรุ ขระ เละ เปรี๊ยะ เลอะ โปีะ ฯลฯ
2. คำที่สะกดด้วยแม่ กก กบ กด เช่น เลข วัด สารท โจทย์ วิทย์ ศิษย์ มาก โชค ลาภ ฯลฯ


คำโท ได้แก่ พยางค์ที่มีรูปวรรณยุกต์โทบังคับ ไม่ว่าจะเป็นเสียงวรรณยุกต์ใดก็ตาม
เช่น ข้า ล้ม เศร้า ค้าน

คำเอก คำโท ใช้ในการแต่งคำประพันธ์ประเภท "โคลง" และ "ร่าย"และถือว่าเป็นข้อ
บังคับของฉันทลักษณ์ที่สำคัญมาก ถึงกับยอมให้เอาคำที่ไม่เคยใช้รูปเอก รูปโท แปลงมาใช้
เอก และ โท ได้ เช่น เล่น นำมาเขียนใช้เป็น เหล้น ได้ เรียกว่า "โทโทษ"
ห้าม ข้อน นำมาเขียนเป็น ฮ่าม ค่อน เรียกว่า "เอกโทษ"

เอกโทษและโทโทษ นำมาใช้แก้ปัญหาได้ แต่ในปัจจุบันไม่นิยมใช้เอกโทษและโทโทษ

ที่มา : http://www.st.ac.th/thaidepart/poemt2.php#chan6


หากแต่งโคลงสี่สุภาพ ตามกระทู้หรือตามหัวข้อเรื่อง จะเรียกโคลงนั้นว่าโคลงกระทู้
โดยผู้แต่งจะเขียนกระทู้แยกออกมาด้านข้าง หากแยกออกมา ๑ พยางค์ เรียกว่า
กระทู้ ๑ คำหากแยกออกมา ๒ พยางค์ เรียกว่ากระทู้ ๒ คำ ดูตัวอย่างด้านล่าง หรือ
จากสุภาษิตคำโคลง บางสำนวน


ตัวอย่างคำประพันธ์ที่นิยมท่องเป็นต้นแบบเพื่อง่ายต่อการจดจำแผนผัง

    เสียงลือเสียงเล่าอ้าง อันใด พี่เอย
เสียงย่อมยอยศใคร ทั่วหล้า
สองเขือพี่หลับใหล ลืมตื่น ฤๅพี่
สองพี่คิดเองอ้า อย่าได้ถามเผือ
  ลิลิตพระลอ
โปรดสังเกตคู่สัมผัสจากสีของคำ
ตัวอย่างโคลงกระทู้ ๑ คำ
กวนน้ำให้ขุ่น


  กวน ตะกอนสงบแล้ว กลับมา
น้ำ ขุ่นคลักอีกครา สุดใช้
ให้ คนตัดปัญหา เหตุแห่ง    เคืองแล
ขุ่น ข่มจิตสงบไว อย่าได้ฟื้นความ
    ครูภาทิพ ศรีสุทธิ์


๏ มาฆบูชาเทศน์ถ้อย
คืนค่ำบำเพ็ญบุญ
วารโอวาทคอยจุน
เพ็ญพร่างทางธรรมเยื้อง
ธรรมคุณ
บาทเบื้อง
จิตสว่าง ไสวแล
ย่างย้ายขยายธรรม

๏ พันสองร้อยห้าสิบถ้วน
เผยแพร่ธรรมพุทธองค์
หมายมุ่งกลับคืนคง
เวฬุวันเหมือนแม้น

พระสงฆ์
ออกแคว้น
ราชคฤห์ พร้อมนา
ดั่งได้นัดหมาย
๏ โอวาทปาติโมกข์เน้น
ละชั่วกรวดตะกอน
ทำดีขจายขจร
จิตผ่องผุดผาดเกื้อ
นำสอน
กร่อนเนื้อ
จบทั่ว สกนธ์แฮ
ก่อให้โลกงาม

๏ ดอกบัวเทียนธูปน้อม
อรหังสัมมาขาน
นะโมตัสสะสาร
อิติปิโสแล้ว

นมัสการ
แจ่มแจ้ว
สามจบ กระจ่างนา
สืบถ้วนสรรเสริญ

๏ "องค์ใดพระสัมพุทธ"ซร้อง
สวากขาโตเพียง
"ธรรมะคือคุณากร"เคียง
สุปฏิปันโนย้ำ

สืบเสียง
เพราะล้ำ
ขานสดับ จิตนา
อย่าได้ลืมหลง

๏ "สงฆ์ใดสาวก"ผู้
พาหุงสหัสฯผจง
ตาม"ปางเมื่อพระองค์"
"อัชชายัง"ประจวบครั้ง

ดำรง ศาสน์นอ
จิตตั้ง
เอิบอิ่ม ฤทัยแล
แต่เบื้องพุทธกาล

๏ "มาฏะนักขัตตะ"แล้ว
สามจบทักษิณา
รำลึกพระพุทธา
พระธรรมพระสงฆ์ไซร้

เวียนขวา
นิ่งไว้
อิติ ปิโสแล
เสร็จสิ้นมาฆวาร ๚ ๛
  อ.ภาทิพ ศรีสุทธิ์
23 ก.พ.48

 

    ๏ เดือนแปดแรมค่ำพร้อม พักฝน
สงฆ์หยุดจรดล ดุ่มด้าว
เดิมเหตุแห่งผองพล ตำหนิ มานา
เหยียบย่ำพืชพันธุ์ข้าว ร่ำร้องเสียหาย
    ๏ สัตตาหะกฎแจ้ง เจ็ดวัน
สงฆ์เคลื่อนออกเขตขัณฑ์ ขัดข้อง
เกินกว่ากำหนดพรร- ษาขาด นาพ่อ
จำอ่านเขียนเพียรซ้อง สวดซ้ำคำสอน
     ๏ สบงจีวรพรั่งพร้อม เข็มบาตร
รัดประคดอนุญาต กล่าวไว้
หม้อกรองน้ำมิพลาด สังฆาฎิ อีกนา
อัฏฐบริขารของใช้ ชั่วครั้งพรรษา
     ๏ชุมชนคอยเคี่ยวน้ำ หลอมเทียน
ลางแท่งสลักเพียร เพริศแพร้ว
สมโภชน์แห่รำเวียน กลองแห่ แหนนา
เงินพุ่มตามเทียนแก้ว สู่ห้วงวิหาร
     ๏ ตักบาตรพาผ่องแผ้ว พบบุญ
จิตแจ่มเกิดการุณย์ เปล่าร้อน
ความดีเพิ่มพูนตุน เต็มชาติ นี้นอ
หยุดเสพหยุดยอกย้อน อยู่ด้วยสัตย์ศีล
  ครูภาทิพ
20 ก.ค.48


ตัวอย่างการเล่นล้อต่อโคลงของครูหมูอ้วนและเพื่อนในปี 2542-2543

เหน็ด    เหนื่อยและเมื่อยล้า        ยามเย็น
เหนื่อย   ที่งานหากเห็น   
         ท่วมหน้า
เมื่อย   
 ขบน้ำตากระเซ็น          ล้นเอ่อ
ล้า   
    ยิ่งพาพาลล้า               พี่เร้นลับหาย
เหน็ด    เหนื่อยงานมากล้น        เหลือทน
เหนื่อย   รักจากหน้ามล   
        ร่ำร้อง
เมื่อย   
 ใจเพราะคำคน          ลวงหลอก
ล้า   
    อยู่หลังห่างน้อง          พี่เฝ้าฝันหา
เย็น        นี้พี่หลบเร้น         แห่งใด
ย่ำ         รุ่งร้องเรียกไป       กู่ก้อง
ค่ำ         คืนยิ่งห่วงใย         ตัวพี่
พลบ       ค่ำจงคืนห้อง         คู่น้องเรียงเขนย
                        หมูอ้วน 16/05/2000 19.37
เย็น        ลมคลายผ่อนร้อน     ทารุณ
ย่ำ    
    อยู่จนเท้าพรุน         ห่อนใกล้
ค่ำ    
    แล้วพี่อยากหนุน        นอนตัก   เจ้าแฮ
พลบ    
  ค่ำนี้คงไร้              หมดสิ้นสวาทหวัง
   
                    PITBULL-17/05/2000 17:20
เย็น     เย็นจวนค่ำแล้ว       เดียวดาย
ย่ำ       ค่ำยังมิวาย   
      เหว่ว้า
ค่ำ       คืนตื่นใจหาย   
    สุดห่วง
เช้า     ตรูขอนวลข้า   
     อย่าเร้นไกลเรา
คนสงขลา -16/05/2000 21.47
เย็น     ใจเพราะพี่นั้น          เรียกหา
ย่ำ       เหยียบใกล้เข้ามา   
  จดจ้อง
ค่ำ       นี้ไม่เหว่ว้า    
        ดังก่อน   นี้แฮ
พลบ     ค่ำเราร่ำร้อง    
      สู่ห้องสวาทหวาน
หมูอ้วน -17/05/2000 17.46
หลง       ชมโฉมแม่เจ้า         จอมใจ
รูป       ร่างชวนพิศมัย    
      ร่วมห้อง
จูบ       รูปสั่งลมไป   
          พัดผ่าน   นุชนา
เงา      ใช่ตัวจริงน้อง   
        พี่ข้องขัดใจ
หมูอ้วน-5 ก.ย.2542 12:13:14 น.
หลง     เจ้านานเนิ่นแล้ว        ใจฝัน
รูป       พักตร์งามดั่งจันทร์    
เจิดจ้า
จูบ       ลมฝากรำพัน    
      สวาทอยู่
เงา       แค่เงาเรียมบ้า    
    อยากใกล้เคียงสมร
PITBULL5ก.ย.2542 18.41น.
หนึ่ง     หัวใจแด่น้อง          ได้ไหม
นิด       หนึ่งอย่าให้ใคร   
   เกี่ยวข้อง
ชิด       ชมอย่าจรไป    
     หายห่าง   เลยนอ
ใกล้     ชิดสนิทน้อง    
      แต่เพี้ยงผู้เดียว
หมูอ้วน 6 ก.ย.2542 18.14 น.
หนึ่ง      รักหนึ่งจิตขึ้ง         ร่วมฝัน
นิด       หน่อยคิดถึงกัน    
  ห่อนเว้น
ชิด       ใกล้พร่ำจำนรรจ์    
 คำรัก   แม่ฮย
ใกล้      ฤไกลไป่เร้น   
      เรียกร้องสวาทหวัง
PITBULL 6ก.ย.2542 18.43 น.
หนึ่ง  ดวงใจพี่ให้           แด่นวล
นิด   หนึ่งมิให้ครวญ    
  ขุ่นข้อง
ชิด   แนบแอบอบอวล    
 อายกลิ่น   นางนา
ใกล้  แค่ตาต่างจ้อง   
    ร่ำร้องเคียงเขนย
หมูอ้วน 6 ก.ย.2542 18.35 น.
หนึ่ง  ใกล้หนึ่งแน่ไซร้      เราสอง
นิด   นิดคิดรักลอง    
    อยากรู้
ชิด   ใกล้ใฝ่ประคอง    
  รักพี่   เถิดแฮ
ใกล้  นิดแม่ยอดชู้    
     อย่าได้ทำเขิน
PITBULL6 ก.ย.2542 19.41 น.
ปลูก  หอรอร่วมห้อง        เคียงกาย
หอ   แห่งรักรอชาย    
    คู่สร้าง
รอ   รักรักกลับกลาย    
  ชายบ่   หวนมา
รัก   ยิ่งไยราร้าง    
       นุชคว้างขวัญหาย
หมูอ้วน 7 ก.ย.2542 20.52 น.
ปลูก  เรือนเร่งเสร็จแล้ว      จอมขวัญ
หอ   หับตกแต่งทัน    
      ทุกห้อง
รอ   เจ้าคู่เคียงกัน    
      ใจจด   จ่อแฮ
รัก   ยิ่งพี่ร่ำร้อง    
         อยู่เหย้าเคียงหมอน
PITBULL 8 ก.ย.2542 22.04 น.
นวล   พรรณจันทร์ฟ้า          แพ้พ่าย
ปราง   ผ่องเพียงพรรณราย    ข่มฟ้า
นาง   แย้มยั่วกระต่าย    
     หมายข่ม   เดือนแล
หมอง  หม่นไปทั่วหล้า    
    เด่นหน้านวลปราง
หมูอ้วน 12 ก.ย.2542 14.07 น.
นวล   พักตร์งามผ่องพริ้ง       ชวนชม
ปราง   เปล่งปลั่งเจ้าพรม    
   ประแป้ง
นาง   น้องเนตรงามกลม   
   ดำขลับ
หมอง  หม่นไยฤๅแล้ง    
      หมดไร้คู่สม
PITBULL 12 ก.ย.2542 18.22 น.
หนาว   ใจให้ปวดร้าว      หนาวหนัก
ลม   เป่าพัดพารัก   
    ผ่านพ้น
ห่ม   ผ้าที่ทอถัก    
     หนาแน่น
ผ้า   บ่อุ่นไอล้น   
       แผ่เกื้อใจหนาว
หมูอ้วน 8 ก.ย. 2542 16.33 น.
หนาว   ลมห่มผ้าแล้ว      หายหนาว
ลม   พัดเพียงชั่วคราว   
 หยุดได้
ห่ม   รักจิตซบเซา   
     เย็นเยือก
ผ้า    ห่มฤๅช่วยให้    
    อุ่นขึ้นดังหวัง
PITBULL 8 ก.ย. 2542 17.52 น.
หนาว    รักเพียรจักต้อง   ปองรัก
ลม   เล่ห์ลิ้นอาจจัก    
  ต่อได้
ห่ม   ผ้าไม่อาจกัก   
    ไออุ่น ได้นา
ผ้า   กี่ผ้าหนาไซร้    
    บ่ได้อุ่นทรวง
หมูอ้วน 8 ก.ย. 2542 18.41 น.
หนาว   กายแม้ท่วมท้น     ทรมา
ลม   พัดยิ่งพลอยพา    
   สะท้าน
ห่ม   ผ้าห่อกายา    
       พออุ่น ได้นา
ผ้า   ฤ จะต้าน    
         รักให้หายหนาว
PITBULL 8 ก.ย.2542 18.54 น.
บัว   กลางบึงสุดคว้า       เอื้อมถึง
ตูม   เต่งกลึบกลมกลึง   
น่าไล้
บัว   อยู่ห่างคนจึง    
     งามเด่น
บาน   เบ่งชูช่อไว้    
     ดั่งล้อผึ้งโลม
PITBULL 21/04/2000 19.13 น.
บัว   หลวงกลางทุ่งท้อง   บ้านนา
ตูม   เต่ง ไร้มารยา    
  ยั่วเย้า
บัว   บานชำเลืองหา   
   กวักพี่
บาน   เร่งบัวตูมเร้า    
  พี่นี้ทำไฉน
หมูอ้วน 23/04/2000 11.26 น.
จัดทำโดยครูภาทิพ ศรีสุทธิ์ (ครูหมูอ้วน) กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โรงเรียนสุราษฎร์ธานี
แหล่งเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โดยสำนักเทคโนโลยีเพื่อการเรียนการสอน สพฐ.
bhatips@hotmail.com

คุณเป็นผู้เยี่ยมชมลำดับที่ ตั้งแต่ ๑๖ กันยายน ๒๕๔๖

ปรับปรุงล่าสุดเมื่อวันที่ ๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐